دیباچه:
در روزگاری که مرزهای دانش هر روز بیش از پیش در هم میآمیزند، زبان دیگر صرفا ابزار بیان نیست؛ «زبان دریچهای به فرهنگ و پلی به سوی شناخت است». کاوش در پیوندهای میان فرهنگ، زبان و ذهن، ما را به افقهایی میرساند که در آن ساختارهای زبانی، تجربههای فرهنگی و فرایندهای شناختی درهمتنیدهاند. از این منظر، مسیر کاوشگرانه از فرهنگ به زبان و از زبان به شناخت، نه فقط یک چارچوب نظری، بلکه راهی برای فهم عمیقتر انسان و جامعه است. نخستین سمپوزیوم زبانشناسی شناختی-فرهنگی زبانهای ایرانی با چنین چشماندازی شکل گرفته است؛ تلاشی برای گشودن میدان گفتوگو و پژوهش در جایی که فرهنگهای متنوع ایرانی با دستگاههای زبانی گوناگون و ظرفیتهای شناختی ویژه خود به هم میرسند.
این رویداد برای «نخستین بار در ایران» و به همت گروه علوم اعصاب علامه حلی تهران برگزار میشود؛ امری که خود نشانگر رویکردی نو در پیوند دادن آموزش، پژوهش و نهادهای علمی است. برگزاری چنین سمپوزیومی در بستری آموزشی، بیانگر این باور است که تولید دانش تنها در مرزهای دانشگاهی محدود نمیشود و میتواند از سطوح پایه آموزش تا عالیترین مراتب پژوهشی امتداد یابد. در این چشمانداز، مدرسه، دانشگاه و مراکز پژوهشی نه حلقههایی جداگانه، بلکه اجزای یک شبکه دانشی پویا به شمار میآیند.
ایران سرزمینی است که تنوع زبانی و فرهنگی در آن حضوری دیرینه دارد. زیست در بستر دوزبانگی و چندزبانگی برای بسیاری از ایرانیان تجربهای طبیعی و روزمره است؛ تجربهای که افزون بر ارزشهای فرهنگی و هویتی، ظرفیتهای شناختی قابل توجهی نیز به همراه دارد. پژوهشهای نوین در علوم شناختی نشان دادهاند که چندزبانگی میتواند با انعطافپذیری شناختی، تقویت حافظه کاری و تواناییهای توجهی پیوند داشته باشد. از این رو، زبانهای ایرانی نه تنها میراثی فرهنگی، بلکه منبعی غنی برای مطالعه سازوکارهای ذهن و مغز به شمار میآیند.
در این سمپوزیوم، تلاش شده است ظرفیتهای شناختی و عصبشناختی زبانهای ایرانی در قالب پروژههای پژوهشی و همکاریهای تیمی معرفی شود. این پروژهها در تعامل با نهادهای علمی، آموزشی و پژوهشی شکل میگیرند و میتوانند بستری برای همافزایی میان زبانشناسان، متخصصان علوم اعصاب، پژوهشگران علوم شناختی و دیگر حوزههای مرتبط فراهم آورند. چنین همکاریهایی امکان آن را فراهم میکند که مطالعه زبان از سطح توصیف ساختارها فراتر رود و به بررسی پیوندهای آن با شبکههای عصبی، فرایندهای شناختی و تجربههای فرهنگی انسان برسد.
از منظر کاربردی نیز این حوزه پژوهشی میتواند افقهای تازهای پیش روی سازمانها، نهادهای اجرایی و مراکز سیاستگذاری بگشاید. شناخت بهتر رابطه میان زبان، فرهنگ و سازوکارهای شناختی میتواند در حوزههایی چون آموزش، ارتباطات سازمانی، طراحی برنامههای فرهنگی، سیاستگذاری زبانی و حتی توسعه فناوریهای زبانی مورد بهرهبرداری قرار گیرد. درک اینکه چگونه زبان و فرهنگ در سطح شبکههای عصبی بازنمایی میشوند، میتواند به طراحی رویکردهای آموزشی کارآمدتر و برنامههای توسعه انسانی مؤثرتر کمک کند.
رویکرد این سمپوزیوم، رویکردی پژوهشی و تحقیقمحور است. هدف آن صرفا ارائه دیدگاهها یا طرح مباحث نظری نیست، بلکه ایجاد بستری برای شکلگیری پروژههای علمی، شبکههای همکاری و مسیرهای پژوهشی بلندمدت است. این رویداد را میتوان آغاز یک جریان فکری دانست؛ جریانی که میکوشد زبانهای ایرانی را نه فقط به عنوان موضوعی در حوزه زبانشناسی، بلکه به عنوان میدان مشترکی برای پژوهشهای میانرشتهای در زبان، فرهنگ، شناخت و علوم اعصاب مطرح کند.
از ویژگیهای مهم این حرکت علمی، گستره مخاطبان و مشارکتکنندگان آن است. این مسیر پژوهشی از قشر دانشآموزی آغاز میشود و تا سطوح عالی دانشگاهی، از کارشناسی تا دکتری، امتداد مییابد. چنین گسترهای نشان میدهد که پژوهش در پیوند زبان، فرهنگ و شناخت میتواند به فضایی برای مشارکت نسلهای مختلف پژوهشگران تبدیل شود و ظرفیتهای علمی متنوعی را در سراسر جامعه علمی کشور به هم پیوند دهد.
در همین راستا، «کارسوق علمی دانشآموزی علوم اعصاب شناختی» نیز در تعامل و همکاری با این سمپوزیوم برگزار میشود. این کارسوق تلاشی است برای آشنا کردن نسل جوان با پرسشهای بنیادین درباره ذهن، زبان و مغز و فراهم آوردن فرصت تجربۀ پژوهش علمی برای دانشآموزان. پیوند میان چنین برنامههایی با سمپوزیوم حاضر، نشاندهندۀ توجه به پرورش پژوهشگران آینده و ایجاد بستری پایدار برای رشد علمی در این حوزه است.
نخستین سمپوزیوم زبانشناسی فرهنگی زبانهای ایرانی را میتوان گامی آغازین در مسیری گستردهتر دانست؛ مسیری که امید میرود به شکلگیری شبکهای از پژوهشها، همکاریهای علمی و پروژههای بلندمدت بینجامد. کاوش در پیوندهای میان فرهنگ، زبان و شناخت نه تنها به فهم عمیقتر زبانهای ایرانی کمک میکند، بلکه افقهای تازهای برای شناخت ذهن انسانی و تنوع فرهنگی در برابر ما میگشاید. این سمپوزیوم دعوتی است به اندیشیدن، پژوهیدن و ساختن راهی که میتواند سالهای آینده پژوهش در این حوزه را شکل دهد.
محمدحسین بیناییراد
رئیس دپارتمان زبانشناسی شناختی نهمین دوره کارسوق ملی علوم اعصاب شناختی - دبیر اجرایی سمپوزیوم
زمان برگزاری: ۵ شهریور ۱۴۰۵
شیوۀ برگزاری: آنلاین
*گواهی حضور برای شرکتکنندگان صادر خواهد شد.
سازمانها و مؤسسات همکار:
ستاد توسعه علوم و فناوریهای شناختی، گروه المپیاد ادبی دبیرستان علامه حلی تهران، باشگاه المپیادهای نوین، ستاد توسعۀ علوم و فناوریهای شناختی، دبیرستان دورۀ اول فرزانگان پنج تهران، مرکز نوآوری و فناوری راه ابریشم، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی، انجمن انسانشناسی ایران، مؤسسۀ آموزش عالی علوم شناختی.
نحوۀ ثبتنام:
حضور در این رویدادها برای تمامی دانشآموزان پذیرفتهشده و ثبتنامکرده در نهمین کارسوق ملی دانشآموزی علوم اعصاب شناختی الزامی و رایگان است. همچنین امکان شرکت رایگان برای سایر دانشآموزان، دانشجویان و پژوهشگران علاقهمند به علوم اعصاب شناختی نیز فراهم شده است. برای ثبتنام این فرم را پر کنید. (مهلت ثبتنام تا 31 مرداد 1405)
کانال رسمی سمپوزیوم در بله و تلگرام: @symposiumcclil